Andrzej T.Dorobisz, Wojciech Herfurt

Diagnostyka niewydolno?ci kr?gowo podstawnej.

Zesp? kr?gowo-podstawny i inne patologie t?tnic kr?gowych w badaniach obrazowych.

Pomimo ci?g?ego post?pu diagnostyki i terapii, nadal zbyt rzadko rozpoznawane s? objawy niedokrwienia mzgowia spowodowane zmianami w t?tnicach kr?gowych i podstawnej. Zaburzenia te obecnie coraz bardziej zyskuj? na znaczeniu zw?aszcza, ?e odsetek udarw z obszaru tzw. tylnego do?u czaszki wynosi oko?o 15% wszystkich zmian niedokrwiennych mzgowia i zwi?ksza si? [1,2,4,9]. Niew?tpliwie za taki stan rzeczy odpowiedzialne s? trudno?ci zwi?zane z badaniem tego regionu (rwnie? w badaniach autopsyjnych). Obraz kliniczny jest bardzo bogaty z powodu bardzo istotnego obszaru unaczynienia t?tnic. Zaburzenia przep?ywu krwi w t?tnicach kr?gowych i podstawnej powoduj? niedokrwienie i zaburzenie funkcji szyjnego odcinka rdzenia kr?gowego, pnia mzgu, m?d?ku, ucha wewn?trznego, wzgrza p?atw potylicznych i przy?rodkowych cz??ci p?atw skroniowych, rzadko dochodzi do uszkodzenia nerww czaszkowych. Najcz??ciej jednak spotyka si? zespo?y, w ktrych wyst?puj? zarwno objawy opuszkowe, jak i objawy przeciwstronnego uszkodzenia d?ugich skrzy?owanych drg. Najbardziej zauwa?alne s? specyficzne objawy ze strony pnia mzgu i korowe zaburzenia widzenia. Najcz?stszym z zespo?w uszkodzenia w obszarze unaczynienia t?tnic kr?gowych jest zesp? Wallenberga oraz ostre pora?enie opuszkowe [3,5,7]. Zesp? kr?gowo-podstawny cz?sto wyst?puje u m??czyzn jeszcze w wieku aktywno?ci zawodowej. Objawy pocz?tkowo niewielkie nasilaj?c si? uniemo?liwiaj? prac? zawodow?, a nawet samodzieln? egzystencj?, w przypadkach skrajnych mo?e doj?? nawet do zgonu chorego. Dolegliwo?ci podobne do opisanych powy?ej coraz cz??ciej zmuszaj? pacjentw do szukania porady u specjalistw. S? te? powodem przedwczesnego zaprzestania pracy, a co za tym idzie wyp?aty ?wiadcze? rentowych.


Skomplikowan? anatomi? t?tnic kr?gowych, t?tnicy postawnej i kr??enia w ty?omzgowiu oraz tworzenia kr??enia obocznego poznawano przez wiele lat. Znaczn? rol? odegra?y coraz bardziej rozwijaj?ce si? metody obrazowania. T?tnice kr?gowe s? zwykle odga??zieniami t?tnic podobojczykowych. W pocz?tkowym odcinku le?? pomi?dzy przy?rodkowym brzegiem mi??nia pochy?ego przedniego, a pniem wsp?czulnym, pokryte blaszk? przedkr?gow? powi?zi szyi oraz mi??niem d?ugim szyi. Nast?pnie wnikaj? do otworu wyrostka poprzecznego zwykle 6 kr?gu szyjnego i biegn? dalej w kanale utworzonym przez otwory wyrostkw poprzecznych kr?gw szyjnych, a na wysoko?ci C1-C2 zaginaj? si? tworz?c niewielki ?uk, wnikaj? poprzez b?on? szczytowo-potyliczn? oraz opon? tward? do kana?u kr?gowego i przez otwr wielki dostaj? si? do jamy czaszki. Tam po odej?ciu t?tnicy m?d?kowej tylnej dolnej (PICA) na dolnym brzegu mostu ??cz? si? ze sob? tworz?c t?tnic? podstawn?, ktra przebiega w bru?dzie podstawnej mostu. Brak na angiogramach PICA jest rwnoznaczne z jej niedro?no?ci? lub aplazj?. T?tnica podstawna po oddaniu kilku ga??zi mi?dzy innymi t?tnice m?d?kowe przednie dolne i grne dzieli si? ponownie tworz?c dwie t?tnice tylne mzgu. Ze wzgl?dw praktycznych przebieg t?tnic kr?gowych podzielono na 4 odcinki okre?lane w skrcie liter? V z dodaniem odpowiedniej liczby. Pierwszy odcinek stanowi pocz?tkowa cz??? t?tnicy do wysoko?ci 6 kr?gu szyjnego. Nast?pny fragment przebiega w kanale wyrostkw poprzecznych, cz??? trzecia obejmuje dystalny, zewn?trzczaszkowy fragment naczynia w okolicy C1-C2. Ostatni czwarty odcinek po?o?ony jest wewn?trzczaszkowo. Niektrzy autorzy dodaj? jeszcze jeden nazywany V0, ktry jest to?samy z miejscem odej?cia t?tnicy kr?gowej [6,8].


W obszarze unaczynienia t?tnic kr?gowych, na poziomie szyi znajduj? si? rdze? kr?gowy (odga??zienia rdzeniowe), jego opony i trzony kr?gw oraz mi??nie g??bokie szyi i karku (ga??zie mi??niowe). Na poziomie g?owy zaopatruj? one w krew ko?ci, opon? tward? i cz??? mzgowia. Granic? pomi?dzy obszarem ukrwienia t?tnic szyjnych a kr?gowych stanowi linia przebiegaj?ca przez bruzdy ciemieniowe. W zakresie zaopatrzenia t?tnic kr?gowych znajduje si? ca?e ty?omzgowie, ?rdmzgowie, tylna cz??? wzgrza, a z kresomzgowia cz??? torebki wewn?trznej, p?at cia?a modzelowatego, p?aty potyliczne oraz podstawna cz??? p?atw skroniowych. T?tnice kr?gowe i podstawna nie s? naczyniami anatomicznie ko?cowymi. Wprost przeciwnie po??czenie z naczyniem jednoimiennym strony przeciwnej oraz poprzez t?tnice ko?a Willisa umo?liwia w r?nym stopniu kompensacj? ewentualnych zaburze? przep?ywu w pojedynczym naczyniu. Przy spadku przep?ywu krwi w naczyniu spowodowanym istotnym hemodynamicznie zw??eniem uruchomione zostaj? liczne mechanizmy wyrwnawcze. Najwa?niejsze z nich to miejscowo dzia?aj?ce regulacje kr??enia mzgowego, oglnoustrojowy wzrost ci?nienia t?tniczego, a w przypadkach d?ugotrwa?ego ograniczenia dop?ywu krwi utworzenie kr??enia obocznego.


Poza ko?em Willisa inne drogi ??cz?ce s? zazwyczaj w?skie i najcz??ciej powstaje kilka po??cze?. Radiologicznie opisywanych jest wiele drg kr??enia dotycz?cych tylnej cz??ci kr?gu t?tniczego, najwa?niejsze z nich to: po??czenie t?tnicy kr?gowej z t?tnic? mzgu tyln? poprzez t?tnic? m?d?ku tyln? doln?, t?tnic? m?d?ku grn? i t?tnic? podstawn?, po??czenie t?tnicy kr?gowej z t?tnic? podstawn? poprzez t?tnic? rdzeniow? przedni?, po??czenie t?tnicy szyjnej wewn?trznej z t?tnic? tyln? mzgu poprzez t?tnic? ??cz?c? tyln? (element ko?a Willisa) i po??czenie t?tnicy szyjnej zewn?trznej z t?tnic? kr?gow? przez t?tnic? potyliczn?,


Rzadziej spotykane s? po??czenia t?tnic oponowych z t?tnic? mzgu przedni? ?rodkow? i tyln?; w wyniku tych po??cze? niekiedy mo?e powsta? wewn?trzczaszkowy zesp? podkradania oraz kr?g m?d?kowy zespolenia mi?dzy poszczeglnymi t?tnicami m?d?ku w obr?bie jednej p?kuli lub te? przechodz?ce na drug? stron?.


Oprcz zw??e? nabytych do zaburze? ukrwienia dochodzi tak?e w wyniku zmian wrodzonych (anomalii rozwojowych). Zaliczmy do nich cztery typy zmian w zakresie kr?gu Willisa :


1)    niedorozwj t?tnicy podstawnej zaopatrzenie w krew odbywa si? poprzez t?tnice szyjne i t?tnice ??cz?ce tylne,
2)    brak t?tnic ??cz?cych tylnych (ca?kowity rozdzia? obszaru zaopatrzenia t?tnic szyjnych i kr?gowych),
3)    jednakowa ?rednica t?tnic ??cz?cych tylnych i t?tnic tylnych mzgu,


Do anomalii t?tnic kr?gowych nale?? niedorozwj (hypoplazja) jednej t?tnicy kr?gowej, przy kompensacyjnym poszerzeniu naczynia strony przeciwnej. Inn? zmian? wrodzon? jest ca?kowity brak jednej z t?tnic kr?gowych lub jednej z t?tnic tylnych mzgu. Kolejnym wariantem jest odej?cie t?tnic kr?gowych od ?uku aorty (cz??ciej lewa odchodzi pomi?dzy t?tnic? szyjna wspln? i podobojczykow?) lub od t?tnicy szyjnej wsplnej. Innym jest podwjne odej?cie jednej t?tnicy kr?gowej, ktra potem ??czy si? we wsplny pie? wnikaj?cy w otwory wyrostkw poprzecznych. Niekiedy uj?cie do kana?u wyrostkw poprzecznych znajduje si? nie na poziomie C6, ale na poziomie C5 lub C4, a nawet C7. Bardzo rzadkie jest zdwojenie t?tnicy kr?gowej, wwczas naczynie to o typowym przebiegu jest znacznie w??sze, a w kanale wyrostkw poprzecznych towarzyszy mu t?tnica przebiegaj?ca nieprawid?owo. Najcz?stsze jednak s? zmiany nabyte zwykle dotycz?ce odcinka V2, gdzie naczynia kr?gowe nara?one s? na ucisk wywo?any ruchami kr?gos?upa. Ucisk ten zwi?ksza si? wraz z rozwojem zmian zwyrodnieniowych kr?gw i kr??kw mi?dzykr?gowych. Pocz?tkowo t?tnica ulega zw??eniu jedynie okresowo, dodatkowo dra?nione s? nerwy wsp?czulne oplataj?ce j?. W dalszym etapie ci?g?y ucisk doprowadza do powstania zmian mia?d?ycowych. Najbardziej typow? lokalizacj? zmian mia?d?ycowych jest odcinek V2, ale wyst?puj? one tak?e w V0 i V3. Przedstawiona stosunkowo szeroko anatomia prawid?owa i patologia przebiegu t?tnic kr?gowych ?wiadczy o du?ych mo?liwo?ciach kompensacyjnych w tym obszarze ukrwienia, ale dla badaj?cego oznacza znaczne utrudnienia w ocenie zarwno stanu prawid?owego jak i zaburze?. Opracowano szereg metod leczenia zaburze? ukrwienia w obszarze podstawno-kr?gowym poczynaj?c od metod zachowawczych, a? po terapi? zabiegow?. Operacje wykonuje si? poprzez wykonanie dystalnych po??cze? t?tnicy kr?gowej i t?tnicy szyjnej lub proksymalnych t?tnicy kr?gowej i t?tnicy podobojczykowej lub szyjnej wsplnej. W pierwszym przypadku zabieg operacyjny wykonuje si? z dost?pu pomi?dzy C1-C2 w drugim w miejscu odej?cia t?tnicy kr?gowej od podobojczykowej [1,4,5,7]. Tym samym coraz wi?kszego znaczenia nabiera odpowiednia diagnostyka pozwalaj?ca wcze?nie rozpozna? i okre?li? rodzaj oraz wielko?? zaburze?.


Standardem w ocenie morfologii jest nadal badanie angiograficzne, za? z?otym standardem w okre?laniu przep?ywu jest badanie z u?yciem przep?ywomierza elektromagnetycznego. Obie metody s? inwazyjne i wi??? si? nie tylko z niedogodno?ciami dla pacjenta, a tak?e z ryzykiem powik?a? [4,5,7]. Mniej inwazyjnymi s? angiografia tomografii komputerowej (TK) i rezonansu magnetycznego (MR). Oba badania s? niewystarczaj?ce jednak dla oceny przep?ywu w t?tnicach kr?gowych, natomiast umo?liwiaj? diagnostyk? zmian niedokrwiennych w obr?bie mzgowia. W nowszych doniesieniach podkre?la si? rol? bada? z wykorzystaniem radioizotopw: tomografi? emisyjn? pojedynczego fotonu (SPECT) i pozytonow? emisyjn? tomografi? (PET). Metody pozwalaj? na wykrycie ognisk niedokrwienia, przy ujemnych wynikach KT i MR, przy ewidentnych objawach neurologicznych. Jednak?e koszt jednostkowy wszystkich tych metod badawczych i niska dost?pno?? uniemo?liwia powszechne ich zastosowanie. Badanie KT, MR s? wykonywane przede wszystkim jako badania kontrolne dla oceny wynikw leczenia. Najta?szym i jednocze?nie uniwersalnym sposobem badania t?tnic kr?gowych jest ultrasonografia. Dost?pno?? aparatury jest coraz wi?ksza, cho? nieco ograniczaj? j? koszty, a samo badanie, aby by?o wiarygodne wymaga du?ego do?wiadczenia [5,6,8,9]. Nie bez znaczenia s? pojawiaj?ce si? podczas badania artefakty obrazu, ktre mog? uniemo?liwia? dok?adn? ocen?. Wyeliminowa? je mo?na stosuj?c zmiany ustawienia parametrw aparatu, zmian? sposobu po?o?enia g?owicy lub jej cz?stotliwo?ci [6]. Problem stanowi te? porwnywalno?? uzyskanych wynikw- nale?a?oby standaryzowa? aparatur? i sposb przeprowadzenia badania. Poniewa? pierwsze z zada? wydaje si? niemo?liwe (wielo?? firm, r?nice jako?ci aparatw, r?ne programy obliczeniowe) jedynym sposobem jest przeprowadzanie bada? w podobny lub zbli?ony sposb w r?nych pracowniach. Zadanie to podj??o Polskie Towarzystwo Ultrasonograficzne w publikacji Standardy Bada? USG, ale s? tam uwzgl?dnione jedynie warto?ci prawid?owe [10]. Wsp?czesne aparaty pozwalaj? prze?ledzi? t?tnice kr?gowe w ca?o?ci, w ich odcinku wewn?trzczaszkowym, czyli od V0 do V3 cho? nie wszystkie odcinki s? dost?pne w ka?dym przypadku. Wed?ug pracy Trattniga z 1990 roku i p?niejszych uwidocznienie odcinkw V0 i V3 jest najtrudniejsze i udaje si? w 67- 88% [2,3]. Obrazowanie naczynia u?atwia znacz?co zwrot g?owy w stron? przeciwn?. Nale?y jednak pami?ta?, ?e przy ocenie przep?ywu skr?t szyi mo?e powodowa? zaburzenia hemodynamiczne, zatem w ten sposb oceniamy jedynie morfologi?. Badanie nale?y rozpocz?? od odcinka V2, wzgl?dnie V1 jako najlepiej widocznych zmiany w zakresie kr?gos?upa szyjnego czasami uniemo?liwiaj? lub znacznie utrudniaj? ocen? t?tnic kr?gowych w kanale wyrostkw poprzecznych. Poszukuj?c naczynia najpierw obrazujemy t?tnic? szyjn? wspln? wraz z opuszk?, potem przesuwaj?c g?owic? do?rodkowo uwidaczniamy kr?gi, ich wyrostki poprzeczne, a pomi?dzy nimi naczynia. Nast?pnie przesuwaj?c w gr? i w d? szyi staramy si? uwidoczni? ich przebieg. Nie mniej wa?ne jest tak?e w?a?ciwe ustawienie aparatu, punkty ogniskowania powinny znajdowa? si? na g??boko?ci t?tnic kr?gowych, wzmocnienie i moc sygna?u optymalizujemy tak, aby widzie? jak najwi?cej nie trac?c jednak drobnych szczeg?w. W opcji dopplerowskiej bardzo wa?ne jest odpowiednie poszerzenie bramki prbkuj?cej i ustawienie k?ta pomi?dzy wi?zk? ultrad?wi?kw a kierunkiem przep?ywu krwi w naczyniu (k?t insonacji). Szczeglnie k?ty powy?ej 60 stopni maj? istotny wp?yw na wynik, a nawet niewielkie przekroczenie 60 stopni powoduje znaczne zmiany pr?dko?ci. W standardach bada? usg Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego prawid?ow? pr?dko?? skurczow? w t?tnicach kr?gowych (peak systolic velocity PSV) okre?lono jako przedzia? 0,3-0,6 m/s, pr?dko?? ko?coworozkurczow? (end diastolic velocity EDV) oznaczono pomi?dzy 0,1-0,26 m/s. Natomiast indeksy pulsacji i oporu wed?ug tych samych standardw wynosz? odpowiednio PI (pulsatility index) 0,7-1,2 i RI (resistace index) 0,47-0,68 [10]. Przyjmuje si? tak?e, ?e r?nice w pr?dko?ciach pomi?dzy stronami nie powinny by? wi?ksze jak 0,27 m/s. Podobnie przedstawiaj? si? dane w innych publikacjach, gdzie nawet nie zawsze okre?lone s? szczeg?owe dane liczbowe. Te wszystkie fakty, a zw?aszcza r?nice w podawanych pr?dko?ciach ?wiadcz? o braku jednoznacznych kryteriw oceny, tak jak ma to miejsce w badaniach t?tnic szyjnych.


Typowymi patologiami powoduj?cymi obni?enie przep?ywu w obszarze tylnego do?u czaszki s?: anomalie rozwojowe, hypoplazja, zw??enie i zamkni?cie t?tnic kr?gowych w odcinkach zewn?trz- i wewn?trzczaszkowych, kr?ty przebieg (co si? z tym cz?sto wi??e zw??enia z zagi?cia), zesp? podkradania t?tnicy podobojczykowej, rozwarstwienia [2,3,8].


Kryteria pozwalaj?ce rozpozna? hypoplazj? to: istotne (2 mm i mniej) zmniejszenie kalibru jednej z t?tnic mierzone w 2-3 odcinkach, najlepiej w kilku miejscach, przy na og? zwi?kszonej ?rednicy drugiego naczynia powy?ej 3,5 mm. Spektrum przep?ywu jest cz?sto prawid?owe lub wykazuje obni?enie pr?dko?ci maksymalnej oraz czasami wzrost oporu tzn. warto?? PSV wynosi oko?o 0,3 m/s i nieco mniej, PI zwy?kuje do 1,3-1,6, natomiast RI rzadko przyjmuje warto?ci powy?ej 0,7. Rozpoznanie kliniczne hypoplazji ustala si? jedynie w sytuacji, gdy spe?nione s? wszystkie powy?sze kryteria, gdy? podobne obrazy mog? towarzyszy? rzadko spotykanym d?ugoodcinkowym zw??eniom lub odwarstwieniu ?ciany, ktre mo?e by? nast?pstwem urazu lub wyst?powa? bez przyczyny.


Zw??enia i zamkni?cia t?tnic kr?gowych mog? by? powodowane zmianami mia?d?ycowymi (najcz??ciej w odcinku V0, V2 i V3) lub wynikaj? z bezpo?redniego ucisku naczynia zw?aszcza w odcinku V2. Rodzaj, a zw?aszcza stopie? zmian hemodynamicznych, jest zale?ny od obecno?ci kr??enia obocznego. Obecno?? zw??e? mo?emy ocenia? na podstawie kryteriw bezpo?rednich jak i po?rednich. Stosunkowo naj?atwiej uwidoczni? po stronie prawej zw??enie w odcinku V0, cz?sto jest ono dobrze widoczne ju? w opcji B-mode w postaci hyperechogennych blaszek rozpoczynaj?cych si? ju? w t?tnicy podobojczykowej. Natomiast opcja duplex doppler umo?liwia dok?adn? analiz?. Wzrost PSV w miejscu zw??enia powy?ej 1m/s wskazuje jednoznacznie na obecno?? zw??enia. Dystalnie za zw??eniem istotnym hemodynamicznie stwierdza si? przep?yw typu pulsus parvus et tardus z obni?eniem oporu i pr?dko?ci, wyd?u?eniu ulega czas akceleracji pr?dko?ci w skurczu. 


Ca?kowite zamkni?cie naczynia powoduje r?norodno?? obrazu zale?n? od miejsca. Trudno?ci, ktre si? wi??? z rozpoznaniem tej patologii spowodowane s? problemami z uwidocznieniem naczynia, zobrazowaniem wolnych przep?yww (znaczniejsze zw??enia proksymalne) oraz zwyk?ymi b??dami w interpretacji. Dlatego istnieje konieczno?? r?nicowania zamkni?? w szczeglno?ci z aplazj?, znacznego stopnia hypoplazj? i rozwarstwieniem. Po wykluczeniu tych patologii mo?na rozpozna? zamkni?cie t?tnicy kr?gowej. Pomocne w rozpoznaniu s?: uwidocznienie przebiegaj?cej rwnolegle ?y?y kr?gowej oraz t?tnic kr??enia obocznego. Nieco inaczej wygl?da obraz w niedro?no?ciach i znacznych zw??eniach w odcinkach wewn?trzczaszkowych. Na og? zamkni?cie przed odej?ciem t?tnicy m?d?kowej tylnej dolnej powoduje w odcinku proksymalnym obecno?? ?ladowego sygna?u zwykle pulsuj?cego powy?ej i poni?ej linii zerowej. Zamkni?cie powy?ej odej?cia tej t?tnicy powoduje nieco lepszy kszta?t spektrum zwykle stwierdza si? ostrowierzcho?kowy pik skurczowy i bardzo wolny lub z zerowa pr?dko?ci? przep?yw w rozkurczu. Natomiast przy zw??eniu w odcinku ?rdczaszkowym spektrum jest wysokooporowe, o nieco ni?szych pr?dko?ciach, przypomina kszta?tem widmo przep?ywu w t?tnicy szyjnej zewn?trznej. Kr?ty przebieg, a co za tym idzie obecno?c zw??e? z zagi?cia, zdarza si? w t?tnicach kr?gowych rwnie cz?sto jak w t?tnicach szyjnych. Podobnie te? jak w tamtym obszarze tak?e i w t?tnicach kr?gowych mo?na wyr?ni? falisty przebieg (tortuosity), obecno?c p?tli (coiling) oraz zagi?cia (kinking). Najcz??ciej spotyka si? t? patologi? w wieku starszym i jest ona wynikiem zmian mia?d?ycowych oraz zmian zwyrodnieniowych kr?gos?upa szyjnego, rzadziej wyst?puje jako zmiany wrodzone. Bardzo wa?na z punktu widzenia klinicznego jest zale?no?? zw??e? z zagi?cia od po?o?enia g?owy. Z uwagi na mechanik? kr?gos?upa i przebieg t?tnic kr?gowych najwi?ksze znaczenie maj? zmiany w odcinkach V2 i V3. Wcze?niejsze rozpoznanie kr?tego przebiegu naczy? kr?gowych ma znaczenie w przypadkach planowania zabiegw na odcinku szyjny kr?gos?upa. Informacje dotycz?ce lokalizacji oraz wielko?ci zmian pozwalaj? unikn?? ich jatrogennego uszkodzenia. Do rozpoznania wystarczy obrazowanie kolor-Doppler, cho? zmiany lepiej widoczne s? w opcji power-Doppler z uwagi na mniejsz? zale?no?? od k?ta insonacji. W rzadkich przypadkach z uwagi na skomplikowany uk?ad przestrzenny wskazane jest badanie 3D z u?yciem Dopplera mocy.


Podsumowuj?c ze wzgl?du na du?e problemy techniczne w trakcie badania podstaw? rozpoznania zespo?w niedokrwiennych tylnego do?u czaszki jest dobrze zebrany wywiad, dok?adne badanie fizykalne oraz rozwa?na ocena badania ultrasonograficznego. Do najwa?niejszych objaww klinicznych zalicza si? zaburzenia widzenia (?lepota korowa, podwjne widzenie), zaburzenia rwnowagi, upadki przy zachowanej ?wiadomo?ci (tzw. drop attack). Dodatkowo wyst?puj? zaburzenia s?uchu pod postaci? obecno?ci s?yszalnych szmerw, piskw, czasem t?tnienia. Dopiero obraz kliniczny w po??czeniu ze stwierdzanymi cechami zaburze? przep?ywu a zw?aszcza w trakcie badania czynno?ciowego (w trakcie wywo?anych zaburze? neurologicznych) pozwala rozpozna? zesp? kr?gowopodstawny. Niewielka niedomoga jednego z naczy? mo?e by? istotna jedynie w okre?lonych sytuacjach hemodynamicznych (np. spadku ci?nienia systemowego), a w pozosta?ych sytuacjach nie stwarza? zagro?enia. Wp?yw na obecno?? patologii ma tak?e t?tnica strony przeciwnej, ktra w przypadkach choroby stanowi drog? kr??enia obocznego. Im sprawniejszy jest w niej przep?yw krwi tym bardziej prawdopodobne staje si? zniwelowanie niedoborw ukrwienia.

PI?MIENNICTWO:

1.    Berguer R., Kieffer E.: Surgery of the arteries to the head. Springer-Verlag, New York 1992.
2.    Boyajian, RA., Otis SM.: The relative contributions of the anterior and posterior circulations to global cerebral blood flow. Stroke 2000;31 : 1194
3.    Caplan L.R.: Vertebrobasilar system syndromes.  W :Vinken P.J., Bruyn G.W., Klawans H.L.: Handbook of Clinical Neurology, vol 53: Vascular Diseases, Part I. Elsevier, Amsterdam 1988 (p.371-408).
4.    Dorobisz A.: Leczenie niewydolno?ci t?tniczej kr?gowo-podstawnej. Pol. Przegl. Chir. 1995; 67: 462.
5.    Dorobisz A., Rybak Z. Wo?yniec A.: Zesp? kr?gowo-podstawny diagnostyka przedoperacyjna. Wiad. Lek. 1998; 51: 470.
6.    Krzanowski M., Fro?ow M. :Ocena t?tnic kr?gowych w badaniu dopplerowskim, warto?ci prawid?owe. w. Pol. Przegl. Radiol., 1998; 63: 178-181
7.    Majkowski J.: Udary naczyniowe mzgu diagnostyka i leczenie. red. Majkowski J. PZWL  Warszawa 1998
8.    Scheel P., Ruge C., Petruch U.: Color Duplex measurment of cerebral blood flow volume in healthy adults.  Stroke 2000; 31 : 147
9.    Seidel E., Eicke BM., Tettenborn, B.: References values for vertebral artery flow volume by duplex sonography in young and elderly adults. Stroke. 1999;30:2692
10.    Standardy bada? usg Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego. red. Jakubowski W. Makmed Gda?sk 1998.

 

Najwa?niejsze informacje

ATD-MED Lancet

ul. Bulwar Ikara 16
54-130 Wroc?aw

Rejestracja telefoniczna

pon-czw od 16 do 18

pod nr tel 71 788 70 18